การปนเปื้อนของ “ไมโครพลาสติก” หรือ ขยะพลาสติกขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตร ในแหล่งน้ำธรรมชาติกำลังเป็นภัยคุกคามร้ายแรงต่อระบบนิเวศและสุขภาพของมนุษย์ ขณะที่การประเมินและเฝ้าระวังปัญหานี้ในประเทศไทยยังมีข้อจำกัด เนื่องจากต้องพึ่งพาเครื่องมือขนาดใหญ่ราคาแพงที่นำเข้าจากต่างประเทศ เช่น Fourier-transform Infrared Spectroscopy (FTIR) ที่มีค่าใช้จ่ายวิเคราะห์สูงถึงหลักพันบาทต่อตัวอย่าง และทำได้เฉพาะในห้องปฏิบัติการเท่านั้น

เพื่อแก้ปัญหานี้ ทีมวิจัยนาโนเทค สวทช. จึงได้พัฒนานวัตกรรม “เครื่องตรวจวัดและระบุชนิดไมโครพลาสติกในแหล่งน้ำด้วย AI” อุปกรณ์ตรวจวัดแบบพกพาต้นทุนต่ำที่ใช้เทคนิคการย้อมสีฟลูออเรสเซนต์เข้ากับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ช่วยให้การตรวจวัดและจำแนกชนิดไมโครพลาสติกภาคสนามทำได้อย่างรวดเร็ว แม่นยำ และครอบคลุมทั้งแหล่งน้ำจืด น้ำทะเล และน้ำกร่อย

จุดเด่นเทคโนโลยี: สีย้อมติดดีขึ้น 4 เท่า AI ประมวลผลไวใน 1 นาที ขนาดพกพา ผลิตได้เองในไทย

• สีย้อมฟลูออเรสเซนต์สูตรพิเศษ: ย้อมติดไมโครพลาสติกได้มากกว่าเดิมถึง 4 เท่า และสามารถจำแนกชนิดของไมโครพลาสติกได้หลากหลายจากสีย้อมเพียงชนิดเดียว
• ประมวลผลด้วย AI ฝังในอุปกรณ์ : โมเดลปัญญาประดิษฐ์ช่วยวิเคราะห์ภาพถ่ายฟลูออเรสเซนต์เพื่อระบุชนิด (เช่น PE, PET, PS และ PVC) พร้อมคำนวณความแม่นยำ (%) และปริมาณไมโครพลาสติกขนาดตั้งแต่ 100 ไมโครเมตรขึ้นไป
• รวดเร็ว แม่นยำ รู้ผลใน 1 นาที: ลดระยะเวลาและลดความผิดพลาดในการวิเคราะห์ผลเมื่อเทียบกับการใช้มนุษย์ประเมิน (Human Error)
• ออกแบบเพื่อการใช้งานภาคสนาม : อุปกรณ์มีขนาดกะทัดรัด พกพาสะดวก ต้นทุนการตรวจวัดไม่แพง และผลิตได้เองภายในประเทศ ไม่ต้องพึ่งพาการนำเข้าเครื่องมือราคาสูง

สถานภาพผลงานวิจัยและทรัพย์สินทางปัญญา

• ระดับความพร้อมทางเทคโนโลยี (TRL): ระดับ TRL5 (ต้นแบบระดับห้องปฏิบัติการที่ผ่านการทดสอบในสภาวะจำลองเรียบร้อยแล้ว)
• สถานภาพทรัพย์สินทางปัญญา: ยื่นคำขอสิทธิบัตรการประดิษฐ์ เลขที่คำขอ 2101005742 (ยื่นคำขอวันที่ 21 กันยายน 2564)
• กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย: หน่วยงานตรวจวัดและควบคุมคุณภาพสิ่งแวดล้อม, อุตสาหกรรมบำบัดน้ำเสียและประปา, อุตสาหกรรมประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ, สถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อม

เทคโนโลยีนี้เหมาะกับใคร

เราเปิดรับ ผู้รับอนุญาตใช้สิทธิ (Technology Licensing) และ พันธมิตรผู้ร่วมพัฒนา ในกลุ่มผู้ผลิตเครื่องมือวัดทางวิทยาศาสตร์ บริษัทรับตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อม หรือหน่วยงานด้านการจัดการน้ำที่ต้องการนำเทคโนโลยีเครื่องตรวจวัดไมโครพลาสติกพกพาด้วย AI ไปต่อยอดผลิตเชิงพาณิชย์และใช้งานจริงในภาคสนาม