สารหนู (Arsenic) เป็นสารปนเปื้อนที่อาจพบได้ในแหล่งน้ำตามธรรมชาติและแหล่งน้ำที่นำมาใช้ประโยชน์ การตรวจสอบคุณภาพน้ำจึงเป็นขั้นตอนสำคัญในการเฝ้าระวังและประเมินความเสี่ยงจากการปนเปื้อน โดยปัจจุบันมีเทคนิคตรวจวิเคราะห์สารหนูในน้ำหลายรูปแบบ ตั้งแต่ชุดตรวจภาคสนามที่ทราบผลได้ภายในไม่กี่นาที ไปจนถึงการวิเคราะห์ด้วยเครื่องมือมาตรฐานในห้องปฏิบัติการ
แต่ละวิธีมีหลักการทำงาน ลักษณะผลวิเคราะห์ และระยะเวลาทราบผลแตกต่างกัน การเลือกใช้จึงควรพิจารณาจากวัตถุประสงค์ของการตรวจและลักษณะงานที่ต้องการนำผลไปใช้
3 วิธีตรวจสารหนูในน้ำที่ควรรู้จัก
1. M-Sense ชุดตรวจสารหนูในน้ำด้วยเทคนิคเคมีไฟฟ้า
M-Sense เป็นชุดทดสอบการปนเปื้อนสารหนูในน้ำที่พัฒนาโดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ใช้เทคนิคทางเคมีไฟฟ้าในการตรวจวัดและแสดงผลออกมาเป็นค่าตัวเลขในหน่วยไมโครกรัมต่อลิตร
การใช้งานทำได้โดยหยดตัวอย่างน้ำลงบนขั้วไฟฟ้า จากนั้นเครื่องอ่านค่าจะประมวลผลและแสดงผลการตรวจวัดได้ทันที ใช้เวลาประมาณ 5 นาทีต่อการตรวจหนึ่งครั้ง
จุดเด่นของ M-Sense คือความรวดเร็วในการตรวจวัดและการแสดงผลเป็นตัวเลข เหมาะสำหรับการตรวจคัดกรองตัวอย่างน้ำหลายจุดในพื้นที่ ช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานทราบผลเบื้องต้นและนำข้อมูลไปประกอบการตัดสินใจได้รวดเร็ว
2. ชุดทดสอบแบบเทียบสี (Test Kit)
ชุดทดสอบแบบเทียบสีเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ใช้ตรวจสอบการปนเปื้อนสารหนูในน้ำ โดยอาศัยปฏิกิริยาเคมีระหว่างสารทดสอบกับตัวอย่างน้ำ ทำให้เกิดการเปลี่ยนสีตามระดับความเข้มข้นของสารที่ตรวจวัด
หลังจากเติมสารทดสอบลงในตัวอย่างน้ำและรอให้เกิดปฏิกิริยาแล้ว ผู้ใช้จะนำสีที่ได้ไปเปรียบเทียบกับแผ่นสีมาตรฐาน เพื่อประเมินผลว่าเป็นบวกหรือลบ หรืออยู่ในช่วงความเข้มข้นประมาณเท่าใด โดยใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที
วิธีนี้เหมาะสำหรับการตรวจสอบเบื้องต้นด้วยตนเอง เนื่องจากไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องมือวิเคราะห์เฉพาะทาง อย่างไรก็ตาม ผลที่ได้จะเป็นค่าโดยประมาณหรือช่วงความเข้มข้นตามระดับสีที่เปรียบเทียบ
3. การวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
การตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการใช้เครื่องมือวิเคราะห์มาตรฐาน เช่น ICP-MS (Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry) หรือ ICP-OES (Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry) เพื่อวิเคราะห์ปริมาณสารหนูในตัวอย่างน้ำ
วิธีนี้ให้ผลเป็นค่าความเข้มข้นเชิงปริมาณที่มีรายละเอียด สามารถนำไปใช้อ้างอิงเพื่อยืนยันผลการตรวจวัด เปรียบเทียบกับเกณฑ์มาตรฐาน หรือประกอบการดำเนินงานตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องได้
สำหรับระยะเวลารอผล โดยทั่วไปอาจใช้เวลาประมาณ 1–2 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับขั้นตอนการเตรียมตัวอย่าง กระบวนการวิเคราะห์ และการดำเนินงานของห้องปฏิบัติการ
เปรียบเทียบความแตกต่าง เลือกวิธีตรวจแบบไหนให้เหมาะกับงาน?
หากต้องการตรวจสอบการปนเปื้อนสารหนูในน้ำ ควรพิจารณาว่าต้องการทราบผลในระดับใด และจะนำข้อมูลไปใช้ในสถานการณ์แบบไหน
- M-Sense: เหมาะกับการตรวจคัดกรองในพื้นที่ที่ต้องการความรวดเร็ว ตรวจตัวอย่างได้หลายจุด และต้องการผลเป็นค่าตัวเลข ใช้เวลาประมาณ 5 นาที
- ชุดทดสอบแบบเทียบสี: เหมาะกับการตรวจสอบเบื้องต้นด้วยตนเอง ไม่ต้องใช้เครื่องมือวิเคราะห์เฉพาะทาง ใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที และให้ผลเป็นระดับหรือช่วงความเข้มข้นโดยประมาณ
- ห้องปฏิบัติการ: เหมาะกับการตรวจวิเคราะห์เพื่อยืนยันผล ต้องการข้อมูลเชิงปริมาณที่ละเอียด และนำผลไปเปรียบเทียบกับมาตรฐานหรือใช้ประกอบการดำเนินงานตามข้อกำหนด ใช้เวลาประมาณ 1–2 สัปดาห์
การตรวจทั้งสามรูปแบบสามารถนำมาใช้ร่วมกันได้ตามลักษณะงาน เช่น เริ่มจากการสำรวจและตรวจคัดกรองตัวอย่างน้ำในพื้นที่ด้วยชุดทดสอบภาคสนาม เพื่อประเมินสถานการณ์เบื้องต้น ก่อนส่งตัวอย่างไปวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการเมื่อต้องการข้อมูลเพื่อยืนยันผลหรือใช้อ้างอิงตามเกณฑ์มาตรฐาน
M-Sense อีกทางเลือกสำหรับการตรวจสารหนูในน้ำภาคสนาม
ด้วยระยะเวลาตรวจวัดประมาณ 5 นาที และการแสดงผลเป็นค่าตัวเลข M-Sense จึงเป็นอีกทางเลือกสำหรับการตรวจคัดกรองและเฝ้าระวังการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำ โดยเฉพาะงานสำรวจที่ต้องตรวจตัวอย่างจากหลายจุดและต้องการข้อมูลประกอบการตัดสินใจในพื้นที่อย่างรวดเร็ว
สนใจพัฒนาผลิตต้นแบบ M-Sense หรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
📞 คุณจิรพร โทร. 0 2564 7100 ต่อ 6504
📩 jiraporn.sup@nanotec.or.th
📞 คุณชื่นกมล โทร. 0 2564 7100 ต่อ 6519
📩 cheunkamon.yin@nanotec.or.th