น้ำใสสะอาดอาจไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเสมอไป โดยเฉพาะการปนเปื้อนของ “สารหนู” (Arsenic: As) ซึ่งเป็นสารที่ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่มีรส ทำให้ไม่สามารถสังเกตได้ด้วยประสาทสัมผัส หากได้รับสารหนูจากการบริโภคน้ำที่ปนเปื้อนสะสมเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคผิวหนังและมะเร็งหลายชนิด การตรวจสอบคุณภาพน้ำจึงเป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ใช้น้ำบาดาลหรือมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อน
เพื่อสนับสนุนการตรวจคัดกรองและเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) พัฒนา “M-Sense” ชุดตรวจวัดปริมาณสารหนูในน้ำแบบภาคสนาม ที่ช่วยให้ผู้ใช้งานตรวจวัดสารหนู ณ แหล่งน้ำได้สะดวกและรวดเร็วขึ้น พร้อมแสดงผลเป็นตัวเลข ช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าถึงข้อมูลเบื้องต้นและนำไปประกอบการตัดสินใจได้ภายในเวลาเพียง 3–5 นาที
M-Sense จุดเด่นของเทคโนโลยีตรวจวัดสารหนูในน้ำภาคสนาม
M-Sense ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยให้การตรวจวัดสารหนูในน้ำทำได้สะดวกและรวดเร็ว เหมาะสำหรับการนำไปใช้งานในพื้นที่ที่ต้องการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ โดยมีจุดเด่นดังนี้
- ตรวจวัดปริมาณสารหนูได้ในช่วง 0.007–0.200 ppm หรือประมาณ 7–200 ppb พร้อมผลการทดสอบที่สอดคล้องกับวิธีตรวจวิเคราะห์มาตรฐานทางห้องปฏิบัติการ
- แสดงผลเป็นตัวเลข รายงานค่าความเข้มข้นในระดับ ppb–ppm ผ่านซอฟต์แวร์ ช่วยให้ผู้ใช้งานนำข้อมูลไปประเมินและเปรียบเทียบกับเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องได้
- รู้ผลรวดเร็วภายใน 3–5 นาที ลดระยะเวลารอผลเมื่อเทียบกับการส่งตัวอย่างตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
- พกพาสะดวกและใช้งานภาคสนามได้ เหมาะสำหรับการตรวจคัดกรองแหล่งน้ำหลายจุดในพื้นที่
ใช้งาน M-Sense อย่างไร? เพียง 3 ขั้นตอน
การใช้งาน M-Sense ประกอบด้วยขั้นตอนหลัก 3 ขั้นตอน ได้แก่
- ขั้นตอนที่ 1 เตรียมตัวอย่างน้ำ นำตัวอย่างน้ำที่ต้องการตรวจมาผสมกับน้ำยาตามขั้นตอนที่กำหนด
- ขั้นตอนที่ 2 หยดตัวอย่างลงบนขั้วไฟฟ้า นำตัวอย่างที่เตรียมไว้หยดลงบนขั้วไฟฟ้าของเครื่องตรวจวัด เพื่อดำเนินการตรวจวิเคราะห์
- ขั้นตอนที่ 3 อ่านผลการตรวจวัด เครื่องประมวลผลและแสดงค่าความเข้มข้นของสารหนูผ่านซอฟต์แวร์ โดยใช้เวลาประมาณ 3–5 นาที
จากผลตรวจสู่การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในชุมชน
เมื่อได้ผลการตรวจวัดแล้ว หากค่าที่ตรวจได้ต่ำกว่าเกณฑ์ ควรตรวจติดตามคุณภาพน้ำเป็นระยะ ส่วนกรณีที่ค่าใกล้หรือเกินเกณฑ์ ควรงดดื่มน้ำจากแหล่งดังกล่าว และส่งตัวอย่างไปตรวจยืนยันเพิ่มเติมในห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025
แนวทางดังกล่าวช่วยเชื่อมโยงการตรวจคัดกรองภาคสนามเข้ากับการตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ ทำให้การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจที่รวดเร็วขึ้น ขณะเดียวกันยังคงให้ความสำคัญกับการตรวจยืนยันผลตามมาตรฐาน
เปิดโอกาสความร่วมมือ นำ M-Sense ไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง
M-Sense เหมาะสำหรับหน่วยงานที่มีภารกิจดูแลและเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในระดับพื้นที่ อาทิ
- องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และหน่วยงานประปาหมู่บ้าน
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.)
- หน่วยงานด้านสาธารณสุข
- ชุมชนที่ใช้น้ำบาดาล
- พื้นที่ใกล้เหมืองแร่
ปัจจุบัน M-Sense เปิดให้ใช้งานในรูปแบบต้นแบบนวัตกรรมภายใต้ความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน (Government-to-Government: G2G) สำหรับหน่วยงานและผู้ใช้งานที่ผ่านการอบรมจากทีมวิจัย เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานภาคสนามได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ พร้อมเปิดโอกาสให้หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคเอกชน เข้ามาร่วมมือในการนำร่องใช้งานจริง ตลอดจนต่อยอดการพัฒนาไปสู่เชิงพาณิชย์
นวัตกรรมตรวจวัดสารหนูในน้ำอย่าง M-Sense เป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการสนับสนุนการเข้าถึงข้อมูลคุณภาพน้ำในระดับพื้นที่ ช่วยให้การตรวจคัดกรองทำได้รวดเร็วขึ้น และสนับสนุนการเฝ้าระวังแหล่งน้ำอย่างเป็นระบบ เพื่อให้หน่วยงานและชุมชนสามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการจัดการคุณภาพน้ำได้อย่างเหมาะสม
อ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่: ชุดตรวจโลหะหนักแบบพกพา (M-Sense)
สนใจใช้งานหรือร่วมพัฒนา M-Sense
งานพัฒนาธุรกิจ NANOTEC โทร. 02 564 7100
คุณจิรพร โทร. 02 564 7100 ต่อ 6504
อีเมล: jiraporn.sup@nanotec.or.th
คุณชื่นกมล โทร. 02 564 7100 ต่อ 6519
อีเมล: cheunkamon.yin@nanotec.or.th
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (NANOTEC)
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)